नेपालका अधिकांश सहरहरू विकासका नयाँ सम्भावनासँग अघि बढिरहेका छन्। भौतिक पूर्वाधार, शिक्षा, स्वास्थ्य, पर्यटन र आर्थिक गतिविधिसँगै खेलकुद क्षेत्र पनि विकासको महत्वपूर्ण आधार बनेको छ। दाङ जिल्लाको प्रमुख सहर घोराही पनि ती सम्भावना बोकेको सहर हो। पछिल्ला वर्षहरूमा सञ्चालन हुँदै आएको “घोराही बनाऔँ अभियान” ले सहरको समग्र विकासलाई केन्द्रमा राख्दै विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ। अब यो अभियानले खेल क्षेत्रलाई व्यावसायिक बनाउने दिशामा विशेष प्राथमिकता दिन आवश्यक छ। खेललाई केवल मनोरञ्जन वा प्रतियोगितामा सीमित नराखी रोजगारी, उद्यम, पर्यटन र सामाजिक विकाससँग जोड्न सके घोराहीको समग्र विकासमा नयाँ आयाम थप्न सकिन्छ।
खेलकुद स्वस्थ समाज निर्माणको महत्वपूर्ण आधार हो। यसले व्यक्तिको शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यलाई सुदृढ बनाउनुका साथै अनुशासन, नेतृत्व क्षमता, सहकार्य र प्रतिस्पर्धात्मक भावना विकास गर्छ। तर आधुनिक समयमा खेल केवल स्वास्थ्य र मनोरञ्जनको विषय मात्र नभई ठूलो आर्थिक क्षेत्रका रूपमा स्थापित भइसकेको छ। विश्वभर खेल उद्योगबाट लाखौँ मानिसले रोजगारी पाइरहेका छन्। खेल सामग्री उत्पादन, प्रशिक्षण, प्रतियोगिता व्यवस्थापन, खेल पर्यटन, सञ्चार तथा विज्ञापनजस्ता क्षेत्रमा ठूलो आर्थिक गतिविधि भइरहेको छ। त्यसैले घोराहीमा पनि खेल क्षेत्रलाई व्यावसायिक बनाउने सोच आवश्यक छ।
घोराहीमा फुटबल, क्रिकेट, भलिबल, एथलेटिक्स, कराते, तेक्वान्दो, हप्किडोलगायत विभिन्न खेलका प्रतिभाशाली खेलाडी छन्। उनीहरूले जिल्ला, प्रदेश तथा राष्ट्रिय स्तरमा राम्रो प्रदर्शन गरेका उदाहरण पनि प्रशस्त छन्। तर पर्याप्त पूर्वाधार, नियमित प्रशिक्षण, आधुनिक उपकरण तथा आर्थिक सहयोगको अभावमा धेरै प्रतिभा बीचमै हराउने अवस्था छ। “घोराही बनाऔँ अभियान” ले स्थानीय सरकार, निजी क्षेत्र, खेल संघ र नागरिक समाजसँग सहकार्य गर्दै खेल पूर्वाधार निर्माणमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसारका रंगशाला, कभर्ड हल, प्रशिक्षण केन्द्र, फिटनेस सेन्टर र अभ्यास मैदानको विकासले खेलाडीलाई गुणस्तरीय वातावरण उपलब्ध गराउँछ।
व्यावसायिक खेल विकासका लागि निजी क्षेत्रको लगानी आकर्षित गर्नु अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो। स्थानीय उद्योग, व्यवसायी तथा बैंकिङ क्षेत्रलाई खेल प्रायोजनमा सहभागी गराउन अभियानले सहजीकरण गर्न सक्छ। प्रतियोगिताको नियमित आयोजना, क्लब व्यवस्थापन, टिकट प्रणाली, विज्ञापन, प्रसारण अधिकार तथा प्रायोजनमार्फत खेललाई आर्थिक रूपमा आत्मनिर्भर बनाउन सकिन्छ। यसबाट खेलाडीले उचित पारिश्रमिक, प्रशिक्षकले सम्मानजनक अवसर तथा आयोजकले दिगो आर्थिक स्रोत प्राप्त गर्न सक्छन्।
घोराहीमा खेल पर्यटनको पनि राम्रो सम्भावना छ। राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता आयोजना गर्न सकिने पूर्वाधार निर्माण भएमा बाहिरी जिल्लाका खेलाडी, प्रशिक्षक, दर्शक तथा पर्यटक घोराही आउनेछन्। यसले होटल, रेष्टुरेन्ट, यातायात, व्यापार तथा अन्य सेवा क्षेत्रलाई प्रत्यक्ष लाभ पुर्याउँछ। खेल प्रतियोगितासँग स्थानीय संस्कृति, कृषि उत्पादन तथा पर्यटनस्थलको प्रचार जोड्न सके घोराहीको आर्थिक गतिविधि थप विस्तार हुनेछ।
बालबालिका तथा युवालाई खेलतर्फ आकर्षित गर्न विद्यालय र कलेजसँग सहकार्य आवश्यक छ। विद्यालयस्तरदेखि नै प्रतिभा पहिचान, नियमित प्रतियोगिता, छात्रवृत्ति तथा खेल शिक्षा विस्तार गर्नुपर्छ। “घोराही बनाऔँ अभियान” ले शैक्षिक संस्थाहरूसँग समन्वय गरी विद्यालय खेल महोत्सव, अन्तरविद्यालय प्रतियोगिता तथा प्रतिभा विकास कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सक्छ। यसले भविष्यका राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी उत्पादन गर्न महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछ।
महिला तथा अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको खेल सहभागितालाई पनि विशेष प्राथमिकता दिनुपर्छ। समावेशी खेल नीति, सुरक्षित खेल वातावरण, आवश्यक पूर्वाधार तथा समान अवसरको सुनिश्चितताले सबै वर्गका नागरिकलाई खेलसँग जोड्न मद्दत गर्छ। व्यावसायिक खेल विकास तब मात्र सफल हुन्छ, जब समाजका सबै वर्गले समान अवसर प्राप्त गर्छन्।
डिजिटल प्रविधिको उपयोग पनि खेल क्षेत्रको व्यावसायीकरणमा अत्यन्त आवश्यक छ। प्रतियोगिताको प्रत्यक्ष प्रसारण, सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रचार, अनलाइन टिकट बिक्री, खेलाडीको डिजिटल प्रोफाइल, प्रशिक्षण एप तथा डाटा विश्लेषण प्रणालीले खेललाई आधुनिक बनाउँछ। “घोराही बनाऔँ अभियान” ले सूचना प्रविधिको प्रयोगमार्फत स्थानीय खेल गतिविधिलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउन सहयोग गर्न सक्छ। यसबाट प्रायोजक आकर्षित हुने, खेलाडीको पहिचान बढ्ने तथा लगानीको सम्भावना विस्तार हुने वातावरण बन्छ।
खेल प्रशासनलाई पारदर्शी, उत्तरदायी र प्रभावकारी बनाउनु पनि व्यावसायिक विकासको आधार हो। खेल संघ, क्लब तथा सम्बन्धित संस्थाहरूले स्पष्ट योजना, आर्थिक पारदर्शिता तथा दीर्घकालीन रणनीतिका साथ काम गर्नुपर्छ। अभियानले सुशासनलाई प्राथमिकता दिँदै खेल व्यवस्थापनसम्बन्धी तालिम, नेतृत्व विकास तथा क्षमता अभिवृद्धि कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सक्छ। यसले खेल क्षेत्रमा विश्वास बढाउने र लगानी आकर्षित गर्ने वातावरण सिर्जना गर्छ।
खेलसँग सम्बन्धित साना तथा मझौला व्यवसायलाई पनि प्रोत्साहन दिन सकिन्छ। खेल सामग्री पसल, जिम, फिटनेस सेन्टर, खेल पोशाक उत्पादन, खेल पोषण, फिजियोथेरापी, स्पोर्ट्स फोटोग्राफी तथा इभेन्ट व्यवस्थापनजस्ता व्यवसायले स्थानीय रोजगारी सिर्जना गर्न सक्छन्। “घोराही बनाऔँ अभियान” ले यस्ता उद्यमलाई प्रोत्साहन गर्ने नीति तथा कार्यक्रम अघि सारेमा खेल क्षेत्र आर्थिक रूपमा अझ सुदृढ बन्न सक्छ।
यसका अतिरिक्त, सफल खेलाडीलाई सम्मान, पुरस्कार तथा दीर्घकालीन सुरक्षा प्रदान गर्नु आवश्यक छ। उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने खेलाडीलाई छात्रवृत्ति, बीमा, रोजगार तथा उच्च प्रशिक्षणको अवसर उपलब्ध गराउन सके नयाँ पुस्तामा खेलप्रतिको आकर्षण बढ्छ। खेलाडीलाई सम्मान गर्ने समाजले नै उत्कृष्ट खेल संस्कृति निर्माण गर्न सक्छ।
अन्ततः “घोराही बनाऔँ अभियान” ले खेल क्षेत्रलाई व्यावसायिक बनाउने विषयलाई आफ्नो दीर्घकालीन विकास रणनीतिको महत्वपूर्ण अंग बनाउनुपर्छ। पूर्वाधार विकास, निजी क्षेत्रसँग साझेदारी, प्रतिभा संरक्षण, खेल पर्यटन, डिजिटल प्रवर्द्धन, सुशासन तथा समावेशी सहभागितामार्फत घोराहीलाई खेलमैत्री र आर्थिक रूपमा सबल सहरका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ। खेललाई खर्च होइन, लगानीका रूपमा हेर्ने सोच विकास गर्न सके घोराहीले राष्ट्रिय खेल नक्सामा विशिष्ट पहिचान बनाउने मात्र होइन, युवालाई अवसर, समाजलाई ऊर्जा र स्थानीय अर्थतन्त्रलाई नयाँ गति प्रदान गर्नेछ। त्यसैले समृद्ध, स्वस्थ, सक्रिय र प्रतिस्पर्धी घोराही निर्माणका लागि “घोराही बनाऔँ अभियान” ले खेल क्षेत्रलाई व्यावसायिक बनाउने कार्यमा विशेष भूमिका निर्वाह गर्नु आजको आवश्यकता हो।
