दाङ । नेपालका अधिकांश स्थानीय तहहरू आज पनि राजस्व संकलनको प्रमुख आधारका रूपमा करलाई नै हेर्ने गरेका छन्। विकास निर्माण, सेवा प्रवाह र प्रशासन सञ्चालनका लागि स्रोत आवश्यक हुन्छ भन्ने कुरा सत्य हो। तर करको दायरा निरन्तर बढाउँदै जाने मात्र समाधान होइन। दीर्घकालीन रूपमा स्थानीय सरकारहरू उत्पादन, उद्यम र प्राकृतिक स्रोतको व्यवस्थित उपयोगबाट आय वृद्धि गर्ने दिशामा केन्द्रित हुनुपर्छ। दाङको घोराही उपमहानगरपालिकाले पनि यही सोचलाई आत्मसात गर्दै उत्पादनमुखी आर्थिक प्रणाली र कार्यक्रममार्फत क्रमशः धेरै क्षेत्रमा करको भार घटाउँदै आत्मनिर्भर नगरको रूपमा आफूलाई स्थापित गर्ने लक्ष्य लिनुपर्छ।
आत्मनिर्भरता भनेको बाह्य स्रोतको आवश्यकता नै नपर्ने अवस्था मात्र होइन, आफ्नो आवश्यकता पूरा गर्न सक्ने उत्पादन क्षमता विकास गर्नु पनि हो। घोराहीसँग कृषि, पशुपालन, पर्यटन, वन सम्पदा, जलस्रोत, खनिजजन्य सामग्री तथा मानव संसाधनको ठूलो सम्भावना छ। यी सम्भावनालाई व्यवस्थित ढंगले उपयोग गर्न सकेमा घोराहीले आफ्नो आर्थिक आधार बलियो बनाउन सक्छ।
सबैभन्दा पहिले कृषि क्षेत्रलाई उत्पादनको मुख्य आधार बनाउनु आवश्यक छ। दाङ उपत्यका नेपालको उर्वर भूमि भएको क्षेत्र हो। यहाँ धान, गहुँ, मकै, तरकारी, फलफूल तथा विभिन्न नगदे बाली उत्पादनको राम्रो सम्भावना छ। स्थानीय सरकारले किसानलाई आधुनिक कृषि प्रविधि, सिंचाइ सुविधा, उन्नत बीउबिजन, कृषि यान्त्रिकीकरण तथा बजार व्यवस्थापनमा सहयोग गर्नुपर्छ। कृषिलाई व्यवसायिक बनाउने हो भने उत्पादन बढ्छ, आय बढ्छ र नगरको अर्थतन्त्र सुदृढ हुन्छ।
पशुपालन पनि घोराहीको महत्वपूर्ण आर्थिक आधार बन्न सक्छ। दूध, मासु, अण्डा तथा अन्य पशुजन्य उत्पादनमा आत्मनिर्भर हुने मात्र होइन, अन्य जिल्लामा समेत निर्यात गर्न सकिने सम्भावना छ। यसका लागि आधुनिक फार्म, चिस्यान केन्द्र, प्रशोधन उद्योग तथा बजार व्यवस्थापन आवश्यक छ। स्थानीय सरकारले यस क्षेत्रमा लगानी र प्रोत्साहन बढाउनुपर्छ।
घोराहीमा कृषि र पशुपालनसँग जोडिएका साना तथा मझौला उद्योग स्थापना गर्न सकिन्छ। दूधबाट दुग्धजन्य पदार्थ, फलफूलबाट जुस, अचार तथा अन्य खाद्य सामग्री उत्पादन गर्ने उद्योगले स्थानीय उत्पादनको मूल्य अभिवृद्धि गर्छ। यसले रोजगारी सिर्जना गर्नुका साथै नगरको आन्तरिक आय पनि बढाउँछ।
उत्पादनमुखी आर्थिक प्रणालीको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष प्राकृतिक स्रोतको वैज्ञानिक उपयोग हो। घोराही क्षेत्रमा ढुंगा, गिट्टी, बालुवा लगायतका निर्माण सामग्री उपलब्ध छन्। यस्ता स्रोतहरूको पारदर्शी र दिगो व्यवस्थापनबाट ठूलो राजस्व प्राप्त गर्न सकिन्छ। अवैध दोहन रोक्दै वातावरणीय सन्तुलन कायम गरेर स्रोत उपयोग गर्ने नीति आवश्यक छ। यसबाट प्राप्त आम्दानीलाई जनताको हितमा खर्च गर्न सकिन्छ।
पर्यटन क्षेत्र पनि घोराहीको आर्थिक विकासको महत्वपूर्ण आधार बन्न सक्छ। पाण्डवेश्वर, धारापानी, धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदा, थारु संस्कृति, प्राकृतिक सौन्दर्य र ऐतिहासिक स्थलहरूको प्रवर्द्धन गर्न सके आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक आकर्षित गर्न सकिन्छ। पर्यटन विकासले होटल, यातायात, हस्तकला, कृषि उत्पादन तथा अन्य व्यवसायलाई पनि प्रत्यक्ष लाभ पुर्याउँछ।
आत्मनिर्भर नगर निर्माणका लागि युवालाई उत्पादनसँग जोड्नु अत्यन्त आवश्यक छ। आज धेरै युवा रोजगारीको खोजीमा विदेश जान बाध्य छन्। स्थानीय सरकारले सीपमूलक तालिम, सहुलियत ऋण, उद्यमशीलता विकास कार्यक्रम तथा स्टार्टअप प्रवर्द्धनमार्फत युवालाई आफ्नै ठाउँमा अवसर सिर्जना गर्न प्रेरित गर्नुपर्छ। युवा शक्ति उत्पादनमा जोडिएपछि स्थानीय अर्थतन्त्र बलियो बन्छ।
घोराहीले क्रमशः करमुक्त नगरको अवधारणा पनि अघि बढाउन सक्छ। यसको अर्थ सबै कर तत्काल हटाउने होइन, उत्पादन र आन्तरिक आय बढ्दै जाँदा जनतामाथिको करको भार कम गर्दै लैजानु हो। जब नगरको आम्दानी उद्योग, पर्यटन, प्राकृतिक स्रोतको व्यवस्थापन तथा उत्पादनबाट बढ्न थाल्छ, तब नागरिकमाथि थप कर लगाउनुपर्ने आवश्यकता घट्दै जान्छ।
शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा पनि उत्पादनमुखी सोच आवश्यक छ। दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्ने शिक्षा प्रणाली तथा स्वस्थ नागरिक निर्माण गर्ने स्वास्थ्य सेवा आर्थिक विकासका आधार हुन्। शिक्षालाई सीप, प्रविधि र उद्यमशीलतासँग जोड्नुपर्छ। स्वास्थ्य सेवामा पहुँच विस्तार गर्दै श्रमशक्ति उत्पादनक्षम बनाउनु आवश्यक छ।
स्थानीय उत्पादनलाई प्राथमिकता दिने नीति पनि आत्मनिर्भर घोराही निर्माणको महत्वपूर्ण आधार हो। सरकारी कार्यालय, विद्यालय, होटल तथा अन्य संस्थाले स्थानीय उत्पादन प्रयोग गर्ने वातावरण बनाउनुपर्छ। यसले स्थानीय बजार बलियो बनाउँछ र उत्पादकलाई प्रोत्साहन मिल्छ।
घोराही उपमहानगरपालिकाले आगामी बजेट तथा योजनामा उत्पादन, उद्यम, रोजगारी र आत्मनिर्भरतालाई केन्द्रमा राख्न सके विकासको नयाँ मोड सुरु हुन सक्छ। कर संकलन मात्र विकासको उपाय होइन भन्ने सोच स्थापित गर्न आवश्यक छ। उत्पादन बढेपछि आम्दानी बढ्छ, आम्दानी बढेपछि नागरिकको जीवनस्तर माथि उठ्छ र स्थानीय सरकार पनि आर्थिक रूपमा सबल बन्छ।
अन्ततः घोराहीलाई समृद्ध, आत्मनिर्भर र क्रमशः करको भार कम भएको नगर बनाउने सपना असम्भव छैन। यसको लागि दूरदर्शी नेतृत्व, उत्पादनमुखी नीति, पारदर्शी प्रशासन र जनसहभागिता आवश्यक छ। कृषि, उद्योग, पर्यटन, प्राकृतिक स्रोत तथा युवाशक्तिलाई विकासको मूल आधार बनाएर अघि बढ्ने हो भने घोराहीले आत्मनिर्भरताको नयाँ नमुना स्थापित गर्न सक्छ। उत्पादनमुखी आर्थिक प्रणाली नै समृद्ध घोराही निर्माणको सबैभन्दा बलियो आधार हो।
