दाङ । मानिसको जीवनमा केही यात्राहरू यस्ता हुन्छन्, जसले केवल व्यक्तिगत उन्नतिलाई मात्र होइन, समाजलाई पनि सकारात्मक दिशातर्फ डोर्याउने काम गर्छन्। मेरो जीवनको साहित्यिक, सामाजिक र पत्रकारिताको यात्रा पनि त्यस्तै एउटा निरन्तर संघर्ष, सिर्जना र सेवाको यात्रा हो। आज म जुन स्थानमा उभिएको छु, त्यसको जग मिलनचोक युवा क्लबले निर्माण गरिदियो भने त्यसलाई अझ बलियो बनाउने काम राप्ती साहित्य परिषद्ले गर्यो। यी दुई संस्थाले मेरो व्यक्तित्व निर्माणमा अतुलनीय योगदान दिएका छन्।
मेरो सामाजिक यात्राको प्रारम्भ मिलनचोक युवा क्लबबाट भएको हो। युवावस्थामा साथीहरूसँग मिलेर खेलकुद तथा सामाजिक गतिविधिहरू सञ्चालन गर्ने क्रममा समाजसँग अझ नजिक हुने अवसर प्राप्त भयो। फुटबल, क्रिकेट, भलिबल लगायतका खेलकुद गतिविधिमा सक्रिय सहभागिता जनाउँदै सामाजिक चेतनामूलक कार्यक्रम, सरसफाइ अभियान, सांस्कृतिक कार्यक्रम तथा युवाहरूलाई सकारात्मक बाटोमा डोर्याउने अभियानमा हामी निरन्तर लागिरह्यौं। त्यही क्लबले नेतृत्व, अनुशासन, समूहमा काम गर्ने संस्कार र समाजप्रतिको उत्तरदायित्व सिकायो।
सामाजिक गतिविधिसँगै साहित्यप्रति मेरो गहिरो आकर्षण थियो। विद्यालय पढ्दादेखि नै लघुकथा, कविता, गीत र विभिन्न साहित्यिक रचनाहरू आफ्नो डायरीमा लेख्ने बानी थियो। सिर्जना मेरो लागि केवल मनोरञ्जनको माध्यम थिएन, समाजका पीडा, असमानता, विकृति र परिवर्तनको चाहनालाई शब्दमा उतार्ने माध्यम थियो। त्यसबेला बेला–बेला मेरा साहित्यिक सामग्रीहरू युगबोध दैनिक र गाउँघर जस्ता पत्रपत्रिकामा प्रकाशित हुन्थे। आफ्ना सिर्जनाहरू पाठकमाझ पुग्न थालेपछि साहित्यप्रतिको विश्वास र उत्साह झन् बढ्दै गयो।
यसै क्रममा वि.सं. २०६० साल मेरो जीवनको एउटा ऐतिहासिक वर्ष बन्यो। यही वर्ष म राप्ती साहित्य परिषद्को केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित भएँ। त्यही वर्ष मेरो पहिलो साहित्यिक कृति “रोदनपछि” उपन्यास पनि प्रकाशित भयो। एउटै दिन पहिलो उपन्यास सार्वजनिक हुनु र राप्ती साहित्य परिषद्को केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित हुनु मेरो साहित्यिक जीवनका अविस्मरणीय क्षणहरू हुन्। यसले मेरो सिर्जनात्मक यात्रालाई नयाँ ऊर्जा र स्पष्ट दिशा दियो।
त्यतिबेला राप्ती साहित्य परिषद्का अध्यक्ष वरिष्ठ साहित्यकार पुरुषोत्तम खनाल हुनुहुन्थ्यो। उहाँसँग पहिलेदेखिको पारिवारिक चिनजान थियो। उहाँको प्रेरणा, मार्गदर्शन र स्नेहले मलाई साहित्यिक क्षेत्रमा अझ जिम्मेवार र सक्रिय बन्न प्रेरित गर्यो। म स्वयं पनि समाजका लागि केही योगदान गर्नुपर्छ भन्ने दृढ सोच बोकेर हिँडेको व्यक्ति भएकाले परिषद्को जिम्मेवारीलाई अत्यन्त गम्भीरतापूर्वक निर्वाह गरेँ।
राप्ती साहित्य परिषद्को केन्द्रीय सदस्यका रूपमा काम गर्दा साहित्यलाई केवल पुस्तकभित्र सीमित राखिएन। साहित्यलाई समाजसँग जोड्ने प्रयास गरियो। विशेषगरी २०६२/०६३ सालको जनआन्दोलनका क्रममा परिषद्ले सडकमा उत्रिएर लोकतन्त्र, परिवर्तन, नागरिक अधिकार र सामाजिक जागरणका पक्षमा सिर्जनात्मक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्यो। कविता वाचन, गीत, सांस्कृतिक प्रस्तुति, साहित्यिक बहस तथा जनचेतनामूलक कार्यक्रममार्फत परिवर्तनको पक्षमा साहित्यलाई प्रभावकारी माध्यम बनाइयो। त्यो समय साहित्य समाज परिवर्तनको एउटा शक्तिशाली हतियार बनेको थियो।
साहित्यिक यात्रासँगै वि.सं. २०६१ सालदेखि मैले औपचारिक रूपमा पत्रकारिताको यात्रा पनि प्रारम्भ गरेँ। पत्रकारिता मेरो लागि केवल समाचार लेख्ने पेशा थिएन, समाजको आवाज बोल्ने, अन्यायविरुद्ध कलम चलाउने र सत्यलाई उजागर गर्ने दायित्व थियो। साहित्यले संवेदनशीलता सिकायो भने पत्रकारिताले यथार्थसँग प्रत्यक्ष साक्षात्कार गरायो। यी दुवै विधाले एकअर्कालाई बलियो बनाउँदै लगे।
पत्रकारितामा प्रवेश गरेपछि मेरो सक्रियता अझ बढ्यो। सामाजिक मुद्दा, विकास, शिक्षा, स्वास्थ्य, खेलकुद, संस्कृति, कृषि, वातावरण र नागरिकका समस्यालाई निरन्तर समाचार तथा लेखमार्फत उजागर गर्दै आएँ। पत्रकारिताले समाजका प्रत्येक तहसँग नजिक हुने अवसर दियो भने साहित्यले ती अनुभवलाई गहिराइका साथ अभिव्यक्त गर्ने क्षमता दियो।
राप्ती साहित्य परिषद्मा निरन्तर सक्रिय रहँदा संगठनले पनि मेरो योगदानको मूल्यांकन गर्यो। पछि सम्पन्न अधिवेशनबाट अध्यक्षमा पुरुषोत्तम खनाल निर्वाचित हुनुभयो भने मलाई महासचिवको जिम्मेवारी प्रदान गरियो। महासचिवको रूपमा परिषद्लाई अझ गतिशील बनाउने, साहित्यिक कार्यक्रमहरू विस्तार गर्ने, नयाँ पुस्तालाई साहित्यतर्फ आकर्षित गर्ने तथा स्रष्टाहरूलाई सम्मान गर्ने अभियानमा सक्रिय रूपमा काम गर्ने अवसर प्राप्त भयो।
आज पछाडि फर्केर हेर्दा लाग्छ, मेरो व्यक्तित्व निर्माणमा सबैभन्दा ठूलो योगदान दुई संस्थाको छ। पहिलो, मिलनचोक युवा क्लब, जसले सामाजिक नेतृत्व र सेवाभाव सिकायो। दोस्रो, राप्ती साहित्य परिषद्, जसले साहित्यिक पहिचान, सिर्जनात्मक उचाइ र राष्ट्रिय स्तरमा चिनिने अवसर प्रदान गर्यो। यी संस्थाहरू नभएको भए आजको मेरो यात्रा सम्भव नहुन पनि सक्थ्यो।
साहित्यिक सिर्जनाको कुरा गर्दा मैले उपन्यासलाई आफ्नो प्रमुख विधाका रूपमा रोजेँ। समयक्रममा एकपछि अर्को उपन्यास प्रकाशित गर्दै जाँदा नेपालमै सर्वाधिक दोस्रो धेरै उपन्यास प्रकाशित गर्ने स्रष्टाका रूपमा परिचित हुने अवसर प्राप्त भयो। उपन्याससँगै कथा, कविता, गीत, निबन्ध, लेख तथा अन्य विधामा पनि निरन्तर कलम चलाइरहेँ। सिर्जनाको विविधताले साहित्यलाई अझ फराकिलो बनायो।
मेरो प्रत्येक साहित्यिक कृतिको उद्देश्य केवल मनोरञ्जन दिनु होइन, समाज रूपान्तरणमा योगदान पुर्याउनु हो। सामाजिक विकृति, विसंगति, अन्याय, विभेद, भ्रष्टाचार, मानवीय संवेदना, राष्ट्रियता, प्रेम, संघर्ष, शिक्षा, चेतना र सकारात्मक परिवर्तनलाई आफ्ना कृतिको मूल विषय बनाउने प्रयास गरेको छु। पाठकले पुस्तक पढिसकेपछि केही सोचून्, केही सिकून् र सकारात्मक परिवर्तनका लागि प्रेरित होऊन् भन्ने मेरो सधैंको चाहना रहँदै आएको छ।
साहित्यमा मेरो अर्को विशेषता भनेको पुरस्कार प्राप्त गर्ने उद्देश्यले सिर्जना नगर्नु हो। आजसम्म कुनै पुरस्कार प्राप्त गर्ने लक्ष्य राखेर मैले कुनै पनि प्रतियोगितामा आवेदन दिएको छैन। सिर्जना मेरो आत्मसन्तुष्टि, समाजप्रतिको उत्तरदायित्व र परिवर्तनप्रतिको प्रतिबद्धता हो। तर पुरस्कारको पछि नलाग्दा पनि समाज र विभिन्न संस्थाहरूले मेरो योगदानको मूल्यांकन गर्दै धेरै सम्मान तथा पुरस्कार प्रदान गरेका छन्। ती सम्मानहरू मेरा लागि थप जिम्मेवारीका प्रतीक हुन्।
साहित्यसँगै पत्रकारितामार्फत पुर्याएको योगदानको कदरस्वरूप वि.सं. २०७७ सालमा नेपाल सरकारबाट राष्ट्रपतिमार्फत विभूषित हुने ऐतिहासिक अवसर प्राप्त भयो। दाङ जिल्लाबाट साहित्य र पत्रकारिताको क्षेत्रमा योगदान पुर्याएका व्यक्तिका रूपमा यस्तो राष्ट्रिय सम्मान प्राप्त गर्नु मेरो व्यक्तिगत गौरव मात्र नभई समग्र दाङवासी, साहित्यकार, पत्रकार र शुभेच्छुकहरूको सम्मान पनि हो। त्यो सम्मानले अझ जिम्मेवार भएर समाजप्रति योगदान गर्न प्रेरणा दिएको छ।
साहित्य र पत्रकारिता दुवै क्षेत्रले मलाई जनताको भावना बुझ्न सिकाएका छन्। समाजका दुःख, पीडा, संघर्ष र आशालाई नजिकबाट अनुभव गर्ने अवसर दिएका छन्। यही अनुभवलाई शब्दमा उतार्दै समाजलाई सकारात्मक दिशातर्फ लैजान सक्ने सिर्जना गर्नु नै मेरो जीवनको मुख्य उद्देश्य बनेको छ।
जीवनको यात्रा अझै समाप्त भएको छैन। सिक्ने, लेख्ने, बोल्ने र समाजका लागि केही गर्ने चाहना अझै उस्तै छ। नयाँ पुस्तालाई साहित्य, पत्रकारिता, सामाजिक सेवा र सकारात्मक नेतृत्वतर्फ प्रेरित गर्ने जिम्मेवारी पनि आफूले महसुस गरेको छु। कलमलाई समाज परिवर्तनको माध्यम बनाउँदै सत्य, न्याय, समानता, मानवता र लोकतान्त्रिक मूल्यहरूको पक्षमा निरन्तर लेखिरहने प्रतिबद्धता मेरो जीवनभर कायम रहनेछ।
अन्ततः, मेरो यात्रा कुनै एक व्यक्तिको सफलता मात्र होइन; परिवारको साथ, साथीहरूको विश्वास, मिलनचोक युवा क्लबको प्रेरणा, राप्ती साहित्य परिषद्को अवसर, पत्रकारिताको अनुभव र समाजको माया–विश्वासले निर्माण गरेको साझा यात्रा हो। यही विश्वासलाई आत्मसात गर्दै आगामी दिनमा पनि साहित्य र पत्रकारितामार्फत समाज रूपान्तरण, नागरिक चेतना, राष्ट्रिय एकता र मानवीय मूल्यहरूको संरक्षणमा निरन्तर योगदान पुर्याउने मेरो दृढ संकल्प रहनेछ।
