२०५० साउने संक्रान्तिका दिन बुवा बालाराम रोका र आमा उषा रोकाको कोखबाट जन्मेका मार्सल रोका घोराही उपमहानगरपालिका १५ घोराही मिलनचोक निवासी हुन् । दुई छोरा, दुई छोरी मध्ये जेठो सन्तानको रुपमा जन्मेका रोका सानै उमेरदेखि आफुलाई चासो लागेको विषयमा अत्यन्तै मिहेनतका साथ खोजीनीति गरेर त्यसको प्रतिफल हात पार्न कम्मर कसेर लाग्थे । जसको फलस्वरुप सानै उमेरमा विभिन्न वैज्ञानिक सामानहरु आविस्कार गरिरहेका छन् । आफ्नो काममा विश्वास गर्ने र सानैदेखि बैज्ञानिक काममा अहोरात्र खट्न रुचाउने रोका स्नातक तह उत्तीर्ण विद्यार्थी हुन् । अव लागौ, यसै विषयमा देउखुरी टुडेकर्मी दिपक वलीले कुराकानीको सारसंक्षेप ः सम्पादक
१) सर्वप्रथम यहाँलाई यस देउखुरी टुडे साप्ताहिकको भलाकुसारीमा स्वागत छ ?
हजुर धन्यबाद ।
२) आज भोली के काममा व्यस्त हुनुहुन्छ नी ?
आज भोली मेरा आविष्कारलाई बजारीकरण गर्नमा व्यस्त छु । साथै नयाँ—नयाँ प्रविधिको विकास र दैनिक जिवनका समस्याहरु समाधान गर्ने खालका यन्त्र आठ सुत्र बनाउन व्यस्त छु ।
३) हजुरले यो वैज्ञानिक कुराहरु पत्ता लगाउने काम कहिले देखि सुरु गर्नुभयो ? र कस्को प्रेरणाले यो काममा लाग्नुभएको हो ? बताइदिनुस् न ।
मैले यो वैज्ञानिक काम कक्षा ६ मा पढ्दै गर्दादेखि सुरु गरेको हो । हालसम्म यो काममा निरन्तर लागिरहेको छु । जसका कारणले आजका दिनसम्म ४७ वटा उपकरणहरुको आविस्कार गर्न सफल भएको छु । मेरो प्रेरणाको श्रोत भनेको दैनिकी मानव जिवनमा आउने समस्याहरु हो । त्यसलाई नै निरन्तरता दिंदै समस्याको समाधान खोजें । जसले गर्दा आजका दिनसम्म यी उपकरणहरु बनाउन सफल भएँ ।
४) बजारमा हजुरले बनाएका सामानको माग कत्तिको छ ? र कुन—कुन ठाउँबाट धेरै मागहरु आएका छन् ?
अहिले बजारमा मैले बनाएका सामानहरु मध्ये अटोमेटिक पम्प कन्ट्रोलरको माग अत्यधिक मात्रामा छ । यो अटोमेटिक पम्प कन्ट्रोलरको काम भनेको घरको पानी तान्ने मोटरको साथमा जोडी घरमाथिको पानी ट्याङकीमा भएको पानीको लेभल हेरी अटोमेटिक तरीकाबाट चल्ने र बन्द गर्ने काम गर्दछ । यसको अर्को मुख्य काम भनेको पानी, बिद्युत र समयको बचत गर्ने हो । साथै मोटरको आयु पनि बढाउने गर्दछ । अहिले हाम्रा यी सामान २५ वटा जिल्लामा गएको छ । कस्टमर रेस्पोन्स पनि एकदमै राम्रो आइरहेको छ । त्यसले गर्दा म एकदमै खुसी छु ।
५) अहिलेसम्म सरकारको सहयोग पाउनुभयो ?
हालसम्म सरकारी स्तरको बजेट पाइएको छैन ।सल्लाको खोटोबाट पेट्रोल बनाउँदा विभिन्न सरकारी निकायमा धाइयो । तर केही आर्थिक र भौतिक सहयोग पाउन सकिएन र हाल सम्म सहयोग भनेको साथी–भाई, बुवा–आमा, पत्रकार साथी र आफुले पढेको बिद्यालयबाट मात्र पाउन सकियो ।
६) अहिलेसम्म के कस्ता सामानहरु निर्माण गर्नुभयो ?
अहिलेसम्म मैले ४७ वटा सामानहरु निर्माण गरे । जस मध्ये सल्लाको खोटोबाट पेट्रोल र प्लाष्टिकबाट डिजल ,बिभिन्न सुरक्षामा प्रयोग हुने यन्त्र ,दृष्टि विहिनहरुलाई बाटो देखाउने यन्त्र , बन जंगलहरुमा आगो लाग्यो भने त्यो आगो निभाउने यन्त्र ,फोहोरबाट बिजुली निकाल्ने प्रविधि ,दैनिक जिवनमा उपयोग हुने सामानहरु साथसाथै बातावरण संरक्षणमा प्रयोग हुने यन्त्र र मानव जिवनको स्वास्थ्य सुधारका लागि प्रयोग हुने पद्धतिहरु लगायतका सामानहरु तयार गरेको छु ।
७) यो काम गर्नको लागि नगरपालिकाबाट बजेट पाउनुभएको छ कि छैन ?
यो काम गर्नको लागि नगरपालिकाबाट बजेट पाउन त त्यस्तै हो । उल्टो प्रविधिमा सहयोग गर्छु ठाँउ दिनुप¥यो । फालिएको फोहोर प्लाष्टिकबाट डिजल बनाउँछु बिद्युतीय उर्जा उत्पादन गर्छु र साथमा स्मार्ट सिटी बनाउनको लागि भनेर यिनै कामको प्रपोजल हाल्दापनि केही सहयोग भएन । युवाहरुको बैज्ञानिक कामलाई राज्य र स्थानीय निकायबाट केही सहयोग भएन ।
८) कच्चापदार्थ कहाँबाट आयात गर्नुहुन्छ ?
अहिले हामीसंग अटोमेटिक पम्प कन्ट्रोलर उत्पादन गर्नको लागि ७० प्रतिशत कच्चा पदार्थ नेपालमा प्रयोग भएको छ र बाँकी ३० प्रतिशत जापानबाट आयात गरिन्छ । अव हामी लगातार आयात भन्दा निर्यात गर्नमा जोड दिइरहेका छौं ।
९) मोटरसाइकल चल्ने पेट्रोल पनि बनाउनुभयो । त्यसले कत्तिको सफलता पायो ?
सल्लाको खोटोबाट उत्पादित पेट्रोल एकदमै सफल छ । यो जैबिक पेट्रोल प्रयोग गरेका आफ्नो साधनले खनिज तेल बाट जति माइलेज दिइरहेको छ त्यसमा एक्ट्रा ३० प्रतिशत माइलेजको बृद्धि गर्दछ । यो मुल्यमा पनि सस्तो छ बातावरण मैत्री छ । यसबाट हामीले आफ्नै कारखानाको ५ वटा मोटरसाइकलमा प्रयोग गरिरहेका छौ । हालसम्म यो तेल प्रयोगमा ल्याएको झण्डै तीन बर्ष जति भयो र यसमा केही समस्या छैन, यो सफल छ । स्थानीय निकायको प्रतिनिधि दिपक काफ्ले र जिल्ला प्रहरी प्रमुख कुबेर कडायत लगायत जिल्लाका पत्रकार बुद्धिजीबिहरुको अगाडी प्रयोग गरेर देखाइयो । तर सरकारी प्रमाण नभएको कारण यसलाई बजारमा बिक्रीको लागि पठाउन सकिएन । सरकारले यो कुरामा हामीलाई सहयोग गरे हामी यसलाई बजारमा पनि पठाउन सक्छौ र यो एकदम ढुक्कका साथ सफल पनि हुन्छ ।
१०) कति जना कामदारको साथमा काम गर्दै हुनुहुन्छ ?
अहिले म संग काम गर्नको लागि २५ जना कामदार हुनुहुन्छ । जसमा महिला पुरुष समानान्तर हुनुहुन्छ । बिषेश गरी हामीले युवाहरुलाई काम दिएका छौ ।
११) बैदेशिक रोजगार कम गर्न के गनुपर्ला र हजुरलाई यो कामको लागि मिडियाको सहयोग कत्तिको छ ?
बैदेशिक रोजगार कम गर्नको लागि पहिले त युवाहरुले आफ्नो क्षमता चिन्ने र क्षमता छ भने त्यही अनुसार काम अगाडि बढाउने । यदि छैन भने पहिले केही सिप सिक्ने र आफ्नो क्षमता बढाउने , मिलेर एउटै कामलाई निरन्तरता दिने र सधै आफ्नो स्थानीय श्रोत साधनको भरपुर उपयोग गर्ने । बैज्ञानिक तरिकाबाट ब्यापार ब्यबसाय संचालन गर्ने गर्नु पर्दछ । कृषि पेशामा लाग्ने र सकारात्मक सोचेर अगाडि बढ्ने । यसरी बैदेशिक रोजगारमा जाने युवाहरुमा कमि गर्न सकिन्छ । मिडियाको पनि एकदमै सहयोग छ ।आज म जुन ठाँउमा छु, त्यसको श्रेय मिडियालाई र मिडियाका पत्रकार साथीहरुको एकदमै सहयोग छ । साथसाथै आगामी दिनमा पनि मिडिया र मिडियाकर्मीबाट अझै धेरै सहयोगको आस गरेको छु ।
१२)दंगाली जनतालाई के भन्न चाहनुहुन्छ ? र अत्यमा केही छुटेको भए भनिदिनुस न ।
त्यस्तो त केही छैन । तर पनि आमदंगाली दाजुभाई तथा दिदि बहिनीहरुले जुन साथ सहयोग र बिश्वास दिनुभएको छ । त्यसलाई आगामी दिनहरुमा अझै बढाउदै लग्नुहुनेछ भन्ने आशा लिएको छु । एक दिन नेपाललाई बैज्ञानिक कामहरुमा पनि बिश्व सामु चिनाउने प्रयास गर्ने छु । आज सम्म सरकार र सरकारी निकायबाट सहयोग नभएपनि आगामी दिनहरुमा युवाहरुलाई सरकारले सहयोग गर्ने छ । भन्ने बिश्वास लिएको छु । हाम्रो यस मेल्टा टेक्नोलोजी भन्ने यस कम्पनीले उत्पादन गरेको बैज्ञानिक उपकरणहरु हजुरहरुले बिश्वार गरेर स्थानीय श्रोत साधनहरु प्रयोगबाट नेपालमा बनाइएको यो साधनलाई घर, होटल, अफिस र कलकारखाना, अस्पतालहरुमा प्रयोग गरी मलाई र युवाहरुले गरेका कामलाई सफल र सहयोग गरिदिनुहुने छ भन्ने आशा गरेको छु । म संग मिलेर काम गर्ने अथवा नयाँ बिजनेस, नयाँ आइडिया, गनैमा पनि मैले युवाहरुलाई सहयोग गर्ने छु र हजुरले आज मलाई यस देउखुरी टुडे पत्रिकामा मेरा कुरा राख्ने स्थान दिनुभएकोमा पत्रिकालाई, पत्रकार दिपक वलीलाई र साथसाथै यो पत्रिका पढ्नेलाई आफ्नो अमुल्य समय दिनु भएकोमा मनै देखि बिशेष बिशेष धन्यबाद दिन चाहन्छु र म संग सम्पर्क गर्न चाहानुहुन्छ र थप जानकारी लिन चाहानुहुन्छ भने मेरो मोबाइल नम्बर ९८१०९८३०५३ मा संम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ ।
(साभार ः देउखुरी टुडे साप्ताहिकबाट)
