दाङ । लमही *यात्रु घट्नुका मुख्य कारण:*
1. *अटो/ई-रिक्साको बिगबिगी*: घोराही, तुलसीपुर, लमही जस्ता बजारमा ब्याट्रीबाट चल्ने ई-रिक्सा र अटो सस्तो, छिटो र आरामदायी छ। २० रुपैयाँमा रिक्साले लैजाने ठाउँ अटोले १०-१५ मिनेटमै पुर्याउँछ।
2. *मोटरसाइकल/स्कुटर*: धेरै घरमा आफ्नै बाइक/स्कुटी भएपछि १-२ किमि दूरीका लागि रिक्सा कुर्नुपर्ने बाध्यता हट्यो।
3. *सडक र गति*: मुख्य सडक फराकिलो र पिच भएपछि मान्छे हिँड्न वा अटो चढ्न रुचाउँछन्। पाइडल रिक्सा ढिलो हुन्छ, गर्मीमा चालकलाई पनि गाह्रो।
4. *सामाजिक दृष्टिकोण*: “मान्छेले मान्छे तान्ने” भनेर कतिपय यात्रुले नैतिकताका कारण चढ्न छोडेका छन्। विशेषगरी युवा पुस्ता रिक्सा चढ्न हिच्किचाउँछन्।
5. *निषेध*: जिल्ला प्रशासनले भर्खरै २०८३।०१।२४ को बैठकबाट मुख्य सडकमा तीनपाङ्ग्रे अटो रोक्ने निर्णय गरे पनि पाइडल रिक्सालाई बजारभित्र मात्र सीमित गर्दा आम्दानी घटेको छ।
*रिक्साचालकको अवस्था:*
अधिकांश चालक ५० वर्षमाथिका, अन्य सीप नभएका विपन्न वर्गका हुन्। दैनिक ५००-७०० कमाउने ठाउँमा अहिले १००-२०० मुस्किलले हुन्छ। घर चलाउन, छोराछोरी पढाउन गाह्रो भएको गुनासो छ।
*समाधान के हुन सक्छ?*
1. *ई-रिक्सामा रूपान्तरण*: नगरपालिकाले सहुलियत ऋण दिएर पाइडल रिक्सालाई ब्याट्री रिक्सा बनाउन सहयोग गर्न सक्छ। बुटवल, नेपालगन्जमा यो सफल भएको छ।
2. *पर्यटकीय क्षेत्रमा अनुमति*: घोराहीको बाह्रकुने दह, अम्बिकेश्वरी मन्दिर जस्ता क्षेत्रमा “हेरिटेज रिक्सा” को रूपमा चलाउन दिने।
