दाङ । साहित्यलाई समाजको दर्पण भनिन्छ। यसले समाजका सुख–दुःख, आशा–निराशा, संघर्ष, परिवर्तन र सम्भावनालाई शब्दमा उतार्ने काम गर्छ। कुनै पनि युगको साहित्य पढ्दा त्यस समयको सामाजिक, सांस्कृतिक, राजनीतिक र आर्थिक अवस्थाको चित्र सहजै देख्न सकिन्छ। त्यसैले साहित्य केवल मनोरञ्जनको माध्यम मात्र होइन, चेतना, विचार र परिवर्तनको शक्तिशाली साधन पनि हो।
वर्तमान नेपाली साहित्यमा धेरैजसो कृतिहरू प्रेम, विछोड, व्यक्तिगत अनुभूति, राजनीतिक द्वन्द्व, सामाजिक विकृति वा मनोरञ्जनका विषयवस्तुमा केन्द्रित देखिन्छन्। यी विषयहरूको आफ्नै महत्त्व भए पनि साहित्यको दायित्व यतिमै सीमित रहँदैन। साहित्यले समाजलाई सही दिशा देखाउने, नागरिकमा उत्तरदायित्वको भावना जगाउने र राष्ट्रप्रतिको चेतना विकास गर्ने भूमिका पनि निर्वाह गर्नुपर्छ। यही सन्दर्भमा आफ्नै विशिष्ट पहिचान निर्माण गर्न सफल साहित्यकारका रूपमा सबिन प्रियासनको नाम उल्लेखनीय देखिन्छ।
सबिन प्रियासन नेपाली साहित्यमा फरक सोच र उद्देश्य बोकेर कलम चलाउने स्रष्टा हुन्। नेपालकै सर्वाधिक दोस्रो धेरै उपन्यास प्रकाशित गर्ने साहित्यकारका रूपमा परिचित प्रियासनले आफ्नो सिर्जनालाई केवल कथा भन्न वा पाठकलाई मनोरञ्जन दिनमा सीमित राखेका छैनन्। उनका अधिकांश उपन्यास, लेख तथा अन्य साहित्यिक रचनाहरू राष्ट्र निर्माण, समृद्धि, विकास, सामाजिक चेतना र सकारात्मक परिवर्तनको अभियानसँग जोडिएका छन्। यही विशेषताले उनको साहित्यलाई समकालीन नेपाली साहित्यमा पृथक् बनाएको छ।
प्रियासनका कृतिहरूमा देशप्रेम केवल नारामा सीमित छैन। उनले विकासको सपना देख्ने युवाको मनोविज्ञान, इमानदार नेतृत्वको आवश्यकता, शिक्षाको महत्त्व, श्रमको सम्मान, सुशासन, आत्मनिर्भरता र सामाजिक उत्तरदायित्वलाई कथा र पात्रमार्फत जीवन्त रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। उनका पात्रहरू केवल व्यक्तिगत सफलताको खोजीमा होइन, समाज र राष्ट्रका लागि केही योगदान गर्ने उद्देश्यले अघि बढिरहेका देखिन्छन्। यसले पाठकलाई मनोरञ्जनसँगै सोच्न, मूल्याङ्कन गर्न र समाजप्रति आफ्नो दायित्व बुझ्न प्रेरित गर्छ।
उनका उपन्यासहरूको अर्को उल्लेखनीय पक्ष भनेको घरपरिवार, माया, प्रेम र सामाजिक सम्बन्धलाई अत्यन्त सरल, स्वाभाविक र जीवन्त शैलीमा प्रस्तुत गर्नु हो। प्रेमलाई उनले केवल दुई व्यक्तिबीचको सम्बन्धका रूपमा होइन, परिवार, समाज, मातृभूमि र मानवीय मूल्यसँग जोडिएको व्यापक भावनाका रूपमा चित्रण गरेका छन्। त्यसैले उनका कथामा प्रेम र राष्ट्रप्रेमबीच सन्तुलित सम्बन्ध देख्न सकिन्छ। यसले पाठकलाई भावुक मात्र बनाउँदैन, जिम्मेवार नागरिक बन्ने प्रेरणा पनि दिन्छ।
सरल भाषा, सहज प्रस्तुति र सकारात्मक सन्देश प्रियासनको लेखनशैलीका मुख्य विशेषता हुन्। साहित्यको गहिरो विषयलाई पनि सामान्य पाठकले सहजै बुझ्ने गरी प्रस्तुत गर्ने उनको क्षमता प्रशंसनीय छ। कठिन शब्दको बोझ नभई सरल अभिव्यक्तिमार्फत गम्भीर विषयलाई प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गर्नु उनको लेखनको सबल पक्ष हो। यही कारण उनका कृतिहरू विभिन्न उमेर समूहका पाठकमाझ लोकप्रिय बन्न सफल भएका छन्।
आजको समयमा समाजमा निराशा, वैदेशिक पलायन, बेरोजगारी, भ्रष्टाचार र सामाजिक विखण्डनजस्ता चुनौतीहरू बढिरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा केवल समस्याको चित्रण गर्ने साहित्यभन्दा समाधानको बाटो देखाउने साहित्यको आवश्यकता अझ बढी महसुस हुन्छ। सबिन प्रियासनका कृतिहरूले यही आवश्यकता पूरा गर्ने प्रयास गरेका छन्। उनका रचनामा समस्या मात्र होइन, सम्भावना पनि छ; आलोचना मात्र होइन, सुधारको मार्ग पनि छ; निराशा मात्र होइन, आशा र आत्मविश्वास पनि छ।
राष्ट्रको समृद्धि केवल सरकारको प्रयासले सम्भव हुँदैन। त्यसका लागि सचेत नागरिक, नैतिक समाज र सकारात्मक सोच भएका युवाको आवश्यकता हुन्छ। साहित्यले यस्ता नागरिक निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ। प्रियासनको साहित्यले यही जिम्मेवारीलाई आत्मसात् गरेको देखिन्छ। उनका सिर्जनाले पाठकलाई आफ्नो गाउँ, समाज र देशप्रति उत्तरदायी बन्न प्रेरित गर्छन्। यही कारण उनका कृतिहरू केवल साहित्यिक सिर्जना नभई सामाजिक अभियानका रूपमा पनि अर्थपूर्ण देखिन्छन्।
साहित्यकारको सफलता केवल धेरै पुस्तक प्रकाशित गर्नुमा मात्र होइन, समाजमा सकारात्मक प्रभाव पार्नुमा पनि निहित हुन्छ। सबिन प्रियासनले प्रकाशित कृतिहरूको सङ्ख्याका साथै विषयवस्तुको मौलिकता, राष्ट्रप्रतिको समर्पण र विकासमुखी दृष्टिकोणका कारण आफ्नो विशिष्ट स्थान निर्माण गरेका छन्। उनका लेखनले साहित्यलाई मनोरञ्जनको सीमाभन्दा माथि उठाएर राष्ट्र निर्माणको चेतना फैलाउने माध्यमका रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास गरेको देखिन्छ।
अन्ततः साहित्य समाजको दर्पण मात्र होइन, समाजलाई उज्यालोतर्फ डोर्याउने दीपक पनि हो। जब साहित्यले व्यक्तिको मन परिवर्तन गर्छ, त्यही परिवर्तन समाज हुँदै राष्ट्रसम्म पुग्छ। सबिन प्रियासनको साहित्य यही विश्वासको प्रतिनिधि हो। समृद्ध नेपाल, सचेत समाज र जिम्मेवार नागरिक निर्माणको सपना बोकेको उनको लेखनले नेपाली साहित्यमा नयाँ विमर्श र नयाँ सम्भावनाको ढोका खोलेको छ। यस्ता साहित्यकारहरूको सिर्जनाले साहित्यको वास्तविक उद्देश्यलाई अझ उजागर गर्दै समाज र राष्ट्रलाई सकारात्मक दिशातर्फ अग्रसर गराउने विश्वास गर्न सकिन्छ।
(घोराही-११, खैरा दाङ)
