(नन्दराम खड्का)
रोल्पा । रुन्टीगढी गाउँपालिका चुन ढुंगा उत्खननको हब बन्न थालेको छ।अग्ला पहाड चारैतिर हरियाली र स्वच्छ बातावरण दक्षिणी रोल्पामा अवस्थित रुन्टीगढी गाउँपालिकाको मुख्य विशेषता हुन्।प्रशस्त मात्रामा चुन ढुंगा रहेका रुन्टीगढी गाउँपालिकाभरि हालभरि करिब ३ दर्जनभन्दा बढी चुनढुंगा खानी दर्तामा रहेका छन्।अहिले सोनापुर सिमेन्ट कारखाना दाङले रुन्टीगढी ५ नयाँगाउँमा २ दशकदेखि निरन्तर उत्खनन गरिरहेको छ।सम्राट सिमेन्ट कारखानाले उपल्लो नयाँ गाउँस्थित बर्षौँ उत्खनन गरेर खानी रित्तिएपछि वडा नम्बर ६ मा रहेको रुन्टीगढी गाउँपालिकाकै सबैभन्दा अग्लो(२१,५१)मि.भारत देखिने मुरुल्ले लेकको मुनिबाट उत्खनन गरिरहेको छ।जसबाट करिब ५०० मिटरको दुरीमा मानव बस्ती समेत रहेको छ।त्यस्तै सम्राट सिमेन्ट कारखानाले लगत्तै रुन्टीगढी गाउँपालिका वडा नम्बर ७ मा रहेको शिवपार्वती गुफा नजिकै दर्तामा रहेको खानी पनि सञ्चालनमा ल्याउँने तयारी रहेको श्रोत बताउँछ।त्यस्तै निकट भविष्यमै रुन्टीगढी गाउँपालिका भित्रबाट मात्रै दर्तामा रहेका करिब ३ दर्जन बढी चुनढुंगा खानी उत्खननका तयारीमा छन्।हालसम्म सञ्चालनमा रहेका दुईवटा खानीहरुका चुनढुंगा ओसारपसार गर्ने टिप्परहरुले रोल्पा जिल्लाकै मुख्य प्रवेशद्वार तथा छिमेकी जिल्ला प्युठान,रुकुम र सल्यान पुग्ने प्रवेशद्वार घोराही होलेरी शहुदमार्ग कालोपत्रे गरिएको ३ महिनामै पुर्ण रुपले ध्वस्त बनिसकेको छ।जुन सडकमा अहिले यात्रुहरूले जोखिमपुर्ण तथा कष्टकर यात्रा गर्न बाध्य छन्।खानीहरुको सरकारसंगको सम्झौता र उत्खननको मापदण्ड अहिलेसम्म कुनैपनि निकायले गरेको छैन।अर्कोतिर सडकमा गुड्ने चुनढुंगा बोकेका टिप्परहरुले मनपरि लोड बोकेर अन्धाधुन्ध गुड्ने गर्छन्।यसकोपनि कुनै निकायलाई मतलब छैन।चुन ढुंगा ओसारपसारका लागी होलेरी,डुबृङ छिल्लिकोट हुँदै दुध्रास निस्किने औद्योगिक मार्ग संघीय सरकारको करोडौं बजेटले खनियो तर बिचैमा अल्पत्र अवस्थामा छ।रोल्पा जिल्लाको प्रवेशद्वार शहिद मार्गको भविष्य सकिसकेको स्थानिय व्यावसायिहरुको गुनासो छ।यो संगै रुन्टीगढी गाउँपालिका भित्र दर्ता रहेका सबै चुनढुंगा खानी उत्खनन भएपछि प्रकृतिको पुर्ण रुपले विनाश हुने सर्वसाधारणहरुले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।जलबायु परिबर्तन भैरहेको अवस्थामा डाँकाकाडा र प्रकृति दोहनले रुन्टीगढी गाउँपालिका मरभुमि बन्न बेर नलाग्ने स्थानिय समाजसेवी देबेन्द्र बोहराको भनाई छ।यस बिषयमा स्थानिय सरकार रुन्टीगढी गाउँपालिकाले भने पहिले देखिनै दर्ता स्विकृति तथा उत्खनन अनुमति दिदै आएको छ।औद्योगिककारणले देशमा आर्थिक स्थिति सुधार तथा रोजगारीको बाताबरण सृजना गर्ने भएतापनि मनलाग्दो तरिकाले खानी दर्ता र उत्खननले भने प्रदुषण तथा दिर्घकालसम्म असर गर्ने स्थानिय सुरेन्द्र के.सीले गुनासो गरे उनले प्रकृति दोहन गरेर समृद्ध बन्ने सपना देख्नु आफ्नै घरमा आगो लगाउएर खरानीको ब्यापार गर्नु सरह रहेको चिन्ता व्यक्त समेत गरेका छन्।मनपरि चुनढुंगा उत्खननले रोल्पा जिल्ला निकट भविष्यमै खण्डहरमा परिबर्तन हुने पक्का छ।यसलाई नियामन गर्न राष्ट्रिय तिन तहकै सरकार गम्भीर बन्नु पर्ने स्थानियहरुको माग रहेको छ।यदि सरकार गम्भीर नबने औद्योगिकरणका नाममा भैरहेको प्रकृति दोहनको प्रतिरक्षामा आफुहरु उत्रने सर्वसाधारणहरुले चेतावनी समेत दिएका छन्।
