दाङ । नेपाललाई समृद्ध, आत्मनिर्भर र उत्पादनमुखी अर्थतन्त्रतर्फ लैजान केवल भाषण, नारा र योजनाले मात्र पुग्दैन। देशभित्र रहेका नागरिकसँगै विदेशमा रहेका लाखौँ नेपालीको ज्ञान, सीप, अनुभव र पूँजीलाई विकासको अभियानसँग जोड्न सकियो भने नेपालले छोटो समयमै ठूलो आर्थिक फड्को मार्न सक्छ। अहिले विश्वका विभिन्न देशमा लाखौँ नेपाली श्रम, व्यवसाय र अध्ययनका लागि रहेका छन्। उनीहरूले वार्षिक रूपमा नेपालमा पठाउने विप्रेषण (रेमिट्यान्स) ले देशको अर्थतन्त्र धानेको छ। तर यो रकमको ठूलो हिस्सा उपभोगमा खर्च भइरहेको अवस्था छ। अब यसलाई उत्पादन र उद्यमशीलतामा रूपान्तरण गर्ने समय आएको छ। विदेशमा रहेका नेपाली र विदेश जान चाहने नेपालीलाई स्थानीय सरकारमार्फत कृषिमा आधारित उद्योग तथा उद्यमशील कार्यक्रममा जोड्ने नीति लागू गर्न सकियो भने यसले गाउँदेखि शहरसम्म आर्थिक क्रान्ति ल्याउन सक्छ।
किन आवश्यक छ यस्तो कार्यक्रम?
-नेपालमा बेरोजगारी, कृषि उत्पादनको न्यूनता, उद्योगको अभाव र युवा पलायन प्रमुख समस्या बनेका छन्। अर्कोतर्फ विदेशमा रहेका नेपालीसँग पूँजी, अनुभव र नयाँ सोच छ। यदि यी दुवै पक्षलाई एउटै विकास योजनामा जोड्न सकियो भने समस्या समाधानको नयाँ बाटो खुल्न सक्छ। उदाहरणका लागि घोराही उपमहानगरपालिकाले “घोराही समृद्धि तथा उद्यमशीलता अभियान” सञ्चालन गर्न सक्छ। यस अन्तर्गत विदेशमा रहेका घोराहीका नागरिक र विदेश जान चाहने युवाहरूलाई कृषि, पशुपालन, खाद्य प्रशोधन, डेरी, फलफूल प्रशोधन, जडीबुटी, मत्स्यपालन तथा अन्य उत्पादनमूलक उद्योगमा लगानी गर्न प्रेरित गर्न सकिन्छ। यदि १० हजार व्यक्तिले प्रतिव्यक्ति एक लाख रुपैयाँ लगानी गरे भने एकैपटक एक अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको स्थानीय लगानी संकलन हुन सक्छ। यस्तो रकमले दर्जनौँ उद्योग स्थापना गर्न सम्भव हुन्छ।
कार्यक्रम सफल बनाउन के गर्नुपर्छ?
१. लगानी सुरक्षाको कानुनी ग्यारेन्टी :
-सबैभन्दा ठूलो चुनौती लगानीकर्ताको विश्वास हो। धेरै नेपालीले आफ्नो पैसा डुब्ने डरले लगानी गर्न चाहँदैनन्। त्यसैले स्थानीय सरकार, प्रदेश सरकार र संघीय सरकारले संयुक्त रूपमा लगानी सुरक्षा कोष स्थापना गर्नुपर्छ। यदि कुनै परियोजना असफल भए पनि लगानीकर्ताको मूलधनको निश्चित प्रतिशत फिर्ता हुने व्यवस्था गर्नुपर्छ। यसले नागरिकको विश्वास बढाउँछ।
२. स्थानीय लगानी बैंक वा कोष स्थापना :
-घोराहीमा “घोराही विकास तथा उद्यमशीलता कोष” स्थापना गर्न सकिन्छ। विदेशमा रहेका नागरिकले अनलाइन माध्यमबाट यस कोषमा लगानी गर्न सक्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ। यो कोषबाट कृषि उद्योग, साना तथा मझौला उद्योग र युवा उद्यमशील परियोजनामा लगानी गरिने व्यवस्था हुनुपर्छ।
३. पेशागत व्यवस्थापन :
-धेरै परियोजना कमजोर व्यवस्थापनका कारण असफल हुने गरेका छन्। त्यसैले लगानी गर्ने व्यक्ति र उद्योग सञ्चालन गर्ने व्यक्ति फरक हुन सक्छन्।
योग्य व्यवस्थापक, कृषि विज्ञ, वित्तीय विज्ञ र बजार विशेषज्ञको टोली बनाएर उद्योग सञ्चालन गरिनुपर्छ।
४. रोजगारसँग जोडिएको लगानी :
-तपाईंले उल्लेख गरेझैँ विदेशमा बस्ने नेपालीले लगानी गर्दा आफ्नो परिवारका सदस्य वा आफन्तलाई रोजगार दिन सक्ने व्यवस्था गर्न सकिन्छ।
यसले लगानीकर्ता र उद्योगबीच भावनात्मक सम्बन्ध कायम गर्छ। साथै स्थानीय स्तरमा रोजगारी पनि सिर्जना हुन्छ।
५. कृषि उत्पादनको सुनिश्चित बजार :
-उद्योग स्थापना गरेर मात्र हुँदैन, उत्पादित वस्तुको बजार पनि सुनिश्चित हुनुपर्छ। घोराहीमा उत्पादन भएका वस्तुहरू दाङ, लुम्बिनी प्रदेश, काठमाडौँ र अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म पुर्याउने रणनीति बनाउनुपर्छ। डिजिटल मार्केटिङ, सहकारी बिक्री केन्द्र र निर्यात कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्छ।
६. विदेशबाट फर्किएका युवाको सीप उपयोग :
-विदेशमा काम गरेर फर्किएका धेरै नेपालीसँग आधुनिक कृषि, निर्माण, व्यवस्थापन र व्यवसाय सञ्चालनको अनुभव हुन्छ। उनीहरूलाई उद्यमशीलता तालिम दिएर स्थानीय उद्योग सञ्चालनमा संलग्न गराउन सकिन्छ। यसले वैदेशिक अनुभवलाई स्थानीय विकासमा रूपान्तरण गर्छ।
७. प्रत्येक वडामा कम्तीमा एक उत्पादन केन्द्र :
-घोराहीका प्रत्येक वडामा त्यहाँको सम्भावनाअनुसार उत्पादन केन्द्र स्थापना गर्न सकिन्छ।
कुनै वडामा डेरी उद्योग, कुनैमा तरकारी प्रशोधन, कुनैमा फलफूल उद्योग, कुनैमा जडीबुटी प्रशोधन, कुनैमा मौरीपालन वा पशुपालन उद्योग सञ्चालन गर्न सकिन्छ।
यसले समग्र नगरलाई उत्पादनको केन्द्र बनाउँछ।
८. पारदर्शिता र डिजिटल निगरानी :
-लगानीकर्ताले आफ्नो पैसा कहाँ प्रयोग भइरहेको छ भन्ने जानकारी सजिलै पाउनुपर्छ। त्यसका लागि डिजिटल ड्यासबोर्ड, अनलाइन प्रतिवेदन र नियमित सार्वजनिक लेखापरीक्षणको व्यवस्था गर्नुपर्छ। पारदर्शिताले विश्वास बढाउँछ।
घोराहीका लागि सम्भावित मोडेल :
-घोराही उपमहानगरपालिकाले पाँच वर्षे “समृद्ध घोराही अभियान” घोषणा गर्न सक्छ।
-विदेशमा रहेका घोराहीवासीको लगानी संकलन
-एक लाख रुपैयाँदेखि लगानी गर्न सकिने व्यवस्था
-कृषि तथा उद्योग विकास कोष स्थापना
-उत्पादनमूलक उद्योगमा लगानी
-हजारौँ युवालाई रोजगार
-कृषि उत्पादनको प्रशोधन र बजार व्यवस्थापन
-स्थानीय उत्पादनको राष्ट्रिय ब्रान्ड निर्माण
यदि यो अभियान सफल भयो भने घोराही देशकै नमुना आर्थिक केन्द्र बन्न सक्छ।
निष्कर्ष : नेपालको समृद्धि केवल सरकारको बजेटले सम्भव छैन। देशभित्र र देशबाहिर रहेका सबै नेपालीको सहभागिताबाट मात्र दिगो विकास सम्भव हुन्छ। विदेशमा रहेका नेपालीलाई लगानीकर्ता, साझेदार र विकास अभियन्ताका रूपमा जोड्ने नीति अब राष्ट्रिय आवश्यकता बनेको छ। घोराहीबाट यस्तो अभियान सुरु गर्न सकियो भने यसले केवल एउटा नगरको विकास मात्र गर्दैन, नेपालभरिका ७५३ पालिकाका लागि नयाँ विकास मोडेल प्रस्तुत गर्नेछ। लगानीको सुरक्षा, पारदर्शी व्यवस्थापन, उत्पादनको बजार र रोजगारीको सुनिश्चितता गर्न सकियो भने विदेशमा रहेका नेपालीको पूँजीलाई उत्पादनमा रूपान्तरण गरेर आत्मनिर्भर नेपाल निर्माण गर्ने सपना वास्तविकतामा बदल्न सकिन्छ। यस्तो कार्यक्रम लागू भएमा विदेशमा बसेका नेपाली नागरिकहरूलाई आफ्नो गाउँ ठाउँप्रति बढी चासो राख्ने र भौतिक उपस्थितिमा पनि वृद्धि हुनेछ । समृद्ध घोराही र समृद्ध नेपालतर्फको यात्रामा यही सोच एउटा नयाँ र प्रभावकारी सुरुवात हुन सक्छ।
