नेपालका धेरै सहरहरूले आफ्नो विकासको आधार उद्योग, व्यापार वा प्रशासनिक केन्द्रलाई बनाएका छन्। तर घोराहीसँग एउटा यस्तो सम्पदा छ, जसले धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक इतिहास, प्राकृतिक सौन्दर्य र पर्यटन सम्भावनालाई एकै ठाउँमा जोड्न सक्छ। त्यो हो घोराही धार्मिक–पर्यापर्यटकीय सर्किट।
घोराही क्षेत्रमा रहेका धार्मिक, ऐतिहासिक, प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक गन्तव्यहरूलाई एउटै पर्यटन मार्गमा जोडेर विकास गर्न सकियो भने घोराही केवल दाङको प्रशासनिक केन्द्र मात्र नभई नेपालको प्रमुख धार्मिक तथा पर्यापर्यटन गन्तव्यका रूपमा स्थापित हुन सक्छ। यसले स्थानीय अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउनुका साथै हजारौं युवाका लागि रोजगारी र स्वरोजगारका अवसर सिर्जना गर्न सक्छ।
घोराही धार्मिक–पर्यापर्यटकीय सर्किट अन्तर्गत प्रस्ताव गरिएका १४ महत्वपूर्ण गन्तव्यहरूले यस क्षेत्रको विविधतालाई प्रतिनिधित्व गर्छन्।
१. बबैको शिर सिमलतारा
मालझाँक्री सामुदायिक वन क्षेत्रस्थित सिमलताराबाट सुरु हुने बबै नदीको मुहान धार्मिक तथा प्राकृतिक दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण स्थल हो। स्थानीय जनविश्वास अनुसार यस क्षेत्र रामायणकालीन सभ्यतासँग समेत जोडिएको छ। हरियाली वन, स्वच्छ पानी र शान्त वातावरणले यसलाई उत्कृष्ट पर्यटकीय गन्तव्य बनाउन सक्छ।
२. धारपानी धाम
महाभारतकालीन सभ्यतासँग जोडिएको धारपानी धाम विशेषगरी शिव भगवान अनि पाँच पाण्डव सँग सम्बन्धित छ। धार्मिक आस्था र प्राकृतिक शीतलताको अद्भुत संगमका रूपमा परिचित धारपानी धाम घोराही क्षेत्रको अर्को महत्वपूर्ण गन्तव्य हो। यहाँ धार्मिक अनुष्ठानका साथै ध्यान र आध्यात्मिक गतिविधि सञ्चालन गर्न सकिने प्रशस्त सम्भावना छ।
३. उत्तरबाहिनी
धार्मिक विश्वास अनुसार उत्तरतर्फ बग्ने बबै नदी वा जलधारा विशेष पवित्र मानिन्छ। उत्तरबाहिनी क्षेत्रलाई धार्मिक पर्यटनसँग जोडेर व्यवस्थित रूपमा विकास गर्न सकिन्छ।
४. लरैना मन्दिर
घोराही क्षेत्रको धार्मिक इतिहास बोकेको लरैना मन्दिर श्रद्धालुहरूको आस्थाको केन्द्र हो। यसको संरक्षण, पुनःनिर्माण र प्रचारप्रसारले धार्मिक पर्यटक आकर्षित गर्न मद्दत पुग्नेछ।
५. मनठोरिया
थारुहरूको ऐतिहासिक मन्दिरमध्येको एक मनठोरिया मन्दिरलाई दाङकै प्रमुख गन्तव्य बनाउन सकिन्छ l प्राकृतिक मनोरम दृश्य, हरियाली वातावरण र शान्त परिवेशले मनठोरियालाई पर्यापर्यटनका लागि उपयुक्त गन्तव्य बनाउँछ। यहाँ पदयात्रा, प्रकृति अवलोकन तथा पिकनिक पर्यटनको विकास गर्न सकिन्छ।
६. बाह्रकुने धाम
दाङको पहिचान बोकेको बाह्रकुने धाम धार्मिक पर्यटनको महत्वपूर्ण केन्द्र हो। यहाँ पुग्ने श्रद्धालुको संख्या बढ्दै गएको छ। थप पूर्वाधार र प्रचारप्रसारले यसलाई राष्ट्रियस्तरको गन्तव्य बनाउन सकिन्छ।
७. बौद्ध गुम्बा
धार्मिक सहिष्णुता र सांस्कृतिक विविधताको प्रतीकका रूपमा रहेको बौद्ध गुम्बाले घोराहीलाई बहुधार्मिक पर्यटन गन्तव्यको रूपमा चिनाउन मद्दत पुर्याउँछ। ध्यान, शान्ति र आध्यात्मिक अनुभूतिको खोजीमा आउने पर्यटकका लागि यो महत्वपूर्ण स्थल बन्न सक्छ।
८. नागेश्वर मन्दिर
नागेश्वर मन्दिर धार्मिक तथा ऐतिहासिक महत्व बोकेको अर्को आकर्षण हो। शिवभक्तहरूका लागि यो आस्थाको केन्द्र बन्न सक्छ।
९. अम्बिकेश्वरी मन्दिर
दाङकै प्रसिद्ध धार्मिक गन्तव्यमध्ये एक अम्बिकेश्वरी मन्दिर हजारौं श्रद्धालुको आस्थाको केन्द्र हो। यो घोराही धार्मिक पर्यटनको प्रमुख आधार स्तम्भ हो।
१०. बयाल डाँडा
प्राकृतिक सौन्दर्य, सूर्योदय र सूर्यास्तको अवलोकनका लागि बयाल डाँडा अत्यन्त आकर्षक स्थल हो। यहाँबाट घोराही उपत्यकाको सुन्दर दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ।
११. घोडदौरा
हरियाली वातावरण र प्राकृतिक दृश्यले भरिएको घोडदौरा पारिवारिक पर्यटन तथा पिकनिकका लागि उपयुक्त गन्तव्य बन्न सक्छ।
१२. सवारीकोट
ऐतिहासिक महत्व बोकेको सवारीकोट क्षेत्र इतिहास र संस्कृतिमा रुचि राख्ने पर्यटकका लागि आकर्षणको केन्द्र बन्न सक्छ।
१३. बसन्तपुर पार्क
घोराहीको बढ्दो शहरीकरणसँगै व्यवस्थित पार्कहरूको महत्व पनि बढ्दै गएको छ। बसन्तपुर पार्कलाई मनोरञ्जन, वातावरण संरक्षण र पारिवारिक पर्यटनसँग जोड्न सकिन्छ।
१४. गोरक्ष रत्ननाथ
नाथ परम्परासँग जोडिएको गोरक्ष रत्ननाथ क्षेत्र धार्मिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले महत्वपूर्ण सम्पदा हो। यसको प्रचारप्रसारले धार्मिक पर्यटन विस्तारमा ठूलो योगदान दिन सक्छ।
किन आवश्यक छ धार्मिक–पर्यापर्यटकीय सर्किट ?
-पर्यटकहरू एक स्थान हेरेर फर्किनुभन्दा धेरै गन्तव्य घुम्न रुचाउँछन्। यदि यी सबै स्थललाई एउटै पर्यटन मार्गमा जोड्न सकियो भने पर्यटकले एकै यात्रामा धेरै धार्मिक, ऐतिहासिक र प्राकृतिक गन्तव्यको अनुभव लिन सक्छन्।
यसले पर्यटकको बसाइ अवधि बढाउँछ। बसाइ अवधि बढेपछि होटल, रेस्टुरेन्ट, यातायात, स्थानीय उत्पादन, हस्तकला तथा अन्य व्यवसायको आम्दानी बढ्छ।
के गर्नुपर्छ ?
सबैभन्दा पहिले विस्तृत गुरुयोजना तयार गर्नुपर्छ। त्यसपछि:
सबै गन्तव्यसम्म सहज सडक पहुँच पुर्याउनुपर्छ।
सूचना केन्द्र स्थापना गर्नुपर्छ।
पर्यटक संकेत बोर्ड राख्नुपर्छ।
डिजिटल नक्सा र मोबाइल एप विकास गर्नुपर्छ।
धार्मिक तथा सांस्कृतिक महोत्सव आयोजना गर्नुपर्छ।
होमस्टे तथा स्थानीय पर्यटन व्यवसायलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ।
सरसफाइ र वातावरण संरक्षणलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।
घोराही बनाऔँ अभियानको भूमिका
घोराही बनाऔँ अभियानले यस अवधारणालाई जनस्तरसम्म पुर्याउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ। स्थानीय सरकार, निजी क्षेत्र, धार्मिक संस्था, सामुदायिक वन, युवा समूह र नागरिक समाजबीच समन्वय गरेर अभियानले दीर्घकालीन विकासको मार्गचित्र तयार गर्न सक्छ।
पर्यटन केवल घुमफिरको विषय होइन, यो आर्थिक विकासको शक्तिशाली माध्यम पनि हो। त्यसैले धार्मिक आस्था, प्राकृतिक सम्पदा र सांस्कृतिक धरोहरलाई संरक्षण गर्दै विकास गर्नु आवश्यक छ।
निष्कर्ष
घोराही धार्मिक–पर्यापर्यटकीय सर्किट केवल पर्यटन परियोजना होइन, यो घोराहीको भविष्यसँग जोडिएको
