नेपालका विभिन्न सहरहरू विकास, सरसफाइ, वातावरण संरक्षण र नागरिक सहभागिताका नयाँ अभ्यासतर्फ अघि बढिरहेका छन्। तीमध्ये “घोराही बनाऔँ अभियान” पछिल्ला वर्षहरूमा सकारात्मक परिवर्तनको उदाहरणका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ। स्थानीय सरकार, सामाजिक संघसंस्था, निजी क्षेत्र, युवा तथा सर्वसाधारण नागरिकको संयुक्त प्रयासबाट सञ्चालन भइरहेको यस अभियानले घोराहीलाई सफा, हरियाली, व्यवस्थित र जिम्मेवार सहरका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य लिएको छ। यही कारणले अभियानको चर्चा नेपालभित्र मात्र होइन, विदेशमा रहेका नेपाली समुदाय र विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा समेत हुन थालेको छ।
घोराही बनाऔँ अभियानको मूल उद्देश्य सहरलाई सुन्दर, व्यवस्थित र वातावरणमैत्री बनाउनु हो। सडक सरसफाइ, वृक्षारोपण, खुला स्थानको संरक्षण, प्लास्टिकजन्य फोहोरको न्यूनीकरण, ट्राफिक व्यवस्थापन, सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण तथा नागरिकमा जिम्मेवारीको भावना विकास गर्ने कार्यलाई अभियानले प्राथमिकतामा राखेको छ। अभियानले विकास भनेको केवल भौतिक पूर्वाधार निर्माण मात्र नभई सामाजिक चेतना, अनुशासन र सामूहिक उत्तरदायित्व पनि हो भन्ने सन्देश दिएको छ।
यस अभियानको सबैभन्दा ठूलो विशेषता नागरिकको सक्रिय सहभागिता हो। विद्यार्थी, शिक्षक, व्यवसायी, कर्मचारी, पत्रकार, सामाजिक अभियन्ता, महिला समूह तथा युवा क्लबहरू नियमित रूपमा सरसफाइ, जनचेतना र हरियाली प्रवर्द्धनका कार्यक्रमहरूमा सहभागी हुँदै आएका छन्। जब कुनै अभियानमा समुदायको अपनत्व बढ्छ, त्यसको प्रभाव पनि दीर्घकालीन हुन्छ। घोराहीमा यही अभ्यासले सकारात्मक परिणाम दिन थालेको देखिन्छ।
सामाजिक सञ्जालको व्यापक प्रयोगले पनि अभियानलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्म चिनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। सरसफाइ कार्यक्रम, वृक्षारोपण, स्वयंसेवी गतिविधि तथा सहरको परिवर्तनका तस्बिर र भिडियोहरू फेसबुक, युट्युब, टिकटक तथा अन्य डिजिटल माध्यमबाट संसारभर पुगेका छन्। विदेशमा रहेका नेपालीहरूले ती सामग्री हेरेपछि अभियानको प्रशंसा गर्दै आफ्ना जन्मथलोको विकासप्रति गर्व व्यक्त गरेका छन्। कतिपय गैरआवासीय नेपालीहरूले आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोग गर्ने इच्छा पनि सार्वजनिक गरेका छन्।
म यतिबेला दुबैमा छु। विशेषगरी आफ्नो काम सकिएपछि गाउँ ठाउँमा के भइरहेको छ भन्ने सवालमा मोबाइल चलाउँछु । त्यतिबेला जब घोराही बनाउँ अभियानका कार्यक्रमहरू सामाजिक सञ्जाल अनि समाचारहरूमा पढ्न पाइन्छ एकदमै खुसी लाग्छ। अन्य साथीहरुले पनि यस विषयमा कुरा गर्छन् ।हामी पनि आफ्नै गाउँठाउँमा बसेर काम गर्न पाउथ्यौ ? विदेशमा रहेका नेपालीहरू आफ्नो गाउँ वा सहरको प्रगतिसँग भावनात्मक रूपमा जोडिएका हुन्छन्। घोराही बनाऔँ अभियानले उनीहरूमा पनि सकारात्मक ऊर्जा थपेको छ। विभिन्न देशमा रहेका घोराहीवासी तथा दाङेली समुदायले अभियानबारे छलफल गर्ने, आवश्यक सहयोग जुटाउने र अनुभव आदानप्रदान गर्ने काम गरेका छन्। केहीले वातावरण संरक्षण, फोहोर व्यवस्थापन र आधुनिक सहरी योजनासम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव स्थानीय तहसम्म पुर्याउन पहल गरिरहेका छन्। यसले अभियानलाई अझ प्रभावकारी बनाउन मद्दत पुगेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा पनि समुदायको सहभागितामा आधारित विकास अभियानलाई विशेष महत्व दिइन्छ। वातावरण संरक्षण, दिगो विकास, हरित सहर र नागरिक उत्तरदायित्वजस्ता विषय अहिले विश्वका साझा चासोका विषय हुन्। घोराही बनाऔँ अभियानले यी अवधारणासँग मेल खाने गतिविधि सञ्चालन गरिरहेको हुँदा यसको अभ्यासलाई सकारात्मक रूपमा हेरिएको छ। यदि यस्ता प्रयासलाई निरन्तरता दिइयो भने भविष्यमा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूसँग सहकार्य गर्ने सम्भावना पनि बढ्न सक्छ।
अभियानको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको युवाको नेतृत्व हो। आजका युवा सामाजिक सञ्जाल, प्रविधि र नवीन सोचसँग परिचित छन्। उनीहरूले स्वयंसेवाको भावना विकास गर्दै सहरप्रतिको दायित्वलाई व्यवहारमा उतारेका छन्। यसले नयाँ पुस्तामा सामाजिक उत्तरदायित्वको भावना बलियो बनाएको छ। युवाको ऊर्जा र अनुभव सम्पन्न पुस्ताको मार्गदर्शनको संयोजनले अभियानलाई थप सफल बनाएको देखिन्छ।
यद्यपि अभियानलाई दीर्घकालीन रूपमा सफल बनाउन केही चुनौतीहरू पनि छन्। सरसफाइलाई नियमित संस्कार बनाउनु, फोहोर व्यवस्थापन प्रणालीलाई थप प्रभावकारी बनाउनु, प्लास्टिकको प्रयोग घटाउनु, सबै नागरिकलाई अभियानमा निरन्तर सहभागी गराउनु तथा पर्याप्त आर्थिक स्रोत व्यवस्थापन गर्नु आवश्यक छ। अभियान कुनै एक संस्था वा केही व्यक्तिको प्रयासमा मात्र सीमित नहोस् भन्ने कुरामा पनि ध्यान दिनुपर्छ। स्थानीय सरकार, निजी क्षेत्र, शैक्षिक संस्था र नागरिक समाजबीचको सहकार्यलाई अझ सुदृढ बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ।
घोराही बनाऔँ अभियानले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ—सहर परिवर्तन गर्न ठूलो बजेटभन्दा पनि साझा सोच, प्रतिबद्धता र नागरिक सहभागिता आवश्यक हुन्छ। जब प्रत्येक नागरिकले आफ्नो घरसँगै आफ्नो टोल, सडक र सार्वजनिक स्थानलाई पनि आफ्नै सम्पत्तिका रूपमा संरक्षण गर्न थाल्छ, तब सहरको वास्तविक विकास सम्भव हुन्छ। यही सोचका कारण अभियानले धेरैको मन जित्न सफल भएको छ।
अन्त्यमा, घोराही बनाऔँ अभियान स्थानीय स्तरबाट सुरु भएको सकारात्मक परिवर्तनको उदाहरण हो, जसको प्रभाव अहिले राष्ट्रिय सीमाभन्दा बाहिरसम्म फैलिएको छ। विदेशमा रहेका नेपालीहरूको चासो, समर्थन र प्रशंसाले अभियानको विश्वसनीयता अझ बढाएको छ। आगामी दिनमा पनि यही उत्साह, निरन्तरता र सहकार्य कायम रह्यो भने घोराही स्वच्छ, हरियाली, व्यवस्थित र दिगो विकासको नमुना सहरका रूपमा स्थापित हुन सक्छ। यस अभियानको सफलता केवल घोराहीको मात्र नभई सामूहिक नागरिक सहभागिताबाट परिवर्तन सम्भव हुन्छ भन्ने प्रेरणादायी उदाहरणका रूपमा सम्पूर्ण नेपालका लागि पनि महत्वपूर्ण बन्न सक्छ।
