काठमाडौं । देशको सुरक्षा संरचनामा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको सशस्त्र प्रहरी बल नेपाल (एपीएफ) यतिबेला ऐतिहासिक मोडमा पुगेको छ। चार वर्षे कार्यकाल पूरा गर्दै सशस्त्र प्रहरी महानिरीक्षक राजु अर्याल अनिवार्य अवकाशमा जाँदैछन् भने उनको स्थानमा नारायणदत्त पौडेल ले कमाण्ड सम्हाल्दैछन्। यो परिवर्तन केवल औपचारिक बिदाइ र नियुक्तिमा सीमित नभई संगठनको भावी रणनीति, सुरक्षा चुनौती र नेतृत्व शैलीसँग प्रत्यक्ष जोडिएको छ।
आउँदो १८ वैशाख शुक्रबार दिउँसो ३ बजे एपीएफ प्रधान कार्यालयमा विशेष समारोह आयोजना गरी अर्याललाई औपचारिक बिदाइ गरिने कार्यक्रम तय भएको छ। उक्त समारोहमा उच्च सुरक्षा अधिकारी, सरकारी प्रतिनिधि, तथा विभिन्न निकायका प्रमुखहरूको उपस्थिति रहने अपेक्षा गरिएको छ। मध्यराति १२ बजेदेखि लागू हुनेगरी अर्यालले पदबाट अवकाश पाउनेछन्।चार वर्षे कार्यकाल पूरा गर्ने क्रममा अर्यालले सशस्त्र प्रहरी बलको संगठनात्मक संरचना, सीमासुरक्षा, विपद् व्यवस्थापन र आन्तरिक अनुशासन सुदृढीकरणमा उल्लेखनीय भूमिका खेलेको बताइन्छ।
राजु अर्यालः इन्स्पेक्टरदेखि आईजीपीसम्मको यात्रा
२०५४ चैत १८ गते नेपाल प्रहरीमा इन्स्पेक्टर पदबाट सेवा सुरु गरेका अर्यालले आफ्नो करियरको लामो समय सुरक्षा क्षेत्रमा बिताए। पछि उनी सशस्त्र प्रहरी बलमा स्थानान्तरण भए र क्रमशः उक्लिँदै संगठनको सर्वोच्च पदसम्म पुगे। ०७९ वैशाख १९ गते उनले सशस्त्र प्रहरी महानिरीक्षकको रूपमा जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। उनको कार्यकालमा सीमा नाकामा निगरानी बढाउने, तस्करी नियन्त्रण गर्ने, र विपद् उद्धार कार्यलाई प्रभावकारी बनाउने प्रयासहरू उल्लेखनीय मानिन्छन्।विशेषगरी बाढी, पहिरो तथा भूकम्पजस्ता प्राकृतिक विपद्का बेला एपीएफको सक्रियता बढाउन उनले नीति तथा स्रोत व्यवस्थापनमा ध्यान दिएका थिए। यसले संगठनको जनविश्वास पनि बढाएको थियो।
अर्यालको कार्यकाललाई कतिपयले सुधारको प्रयासका रूपमा व्याख्या गर्छन् भने केही आलोचकहरूले अपेक्षाअनुसार सुधार हुन नसकेको आरोप पनि लगाएका छन्।सीमाक्षेत्रमा हुने तस्करी नियन्त्रणमा अझै चुनौती कायम रहनु, संगठनभित्रको अनुशासन सम्बन्धी गुनासोहरू पूर्ण रूपमा समाधान नहुनु, र केही प्रशासनिक निर्णय विवादमा पर्नु उनका कार्यकालका कमजोर पक्षका रूपमा औंल्याइन्छन्।
तर, समग्रमा हेर्दा उनले संकट व्यवस्थापन, संगठन विस्तार, र सुरक्षा समन्वयमा सकारात्मक पहल गरेको सुरक्षा विश्लेषकहरू बताउँछन्।
मन्त्रिपरिषद्को हालैको निर्णयअनुसार सशस्त्र प्रहरी महानिरीक्षकमा नियुक्त भएका नारायणदत्त पौडेल ले अब संगठनको नेतृत्व सम्हाल्नेछन्। अर्यालको बिदाइ समारोहपछि नै उनलाई दज्र्यानी चिन्ह प्रदान गरिनेछ।पौडेलका लागि यो जिम्मेवारी केवल पदोन्नति नभई चुनौतीहरूको ठूलो परीक्षा हो। देशको सुरक्षा अवस्था, सीमावर्ती क्षेत्रमा बढ्दो अवैध गतिविधि, तथा विपद् व्यवस्थापनमा बढ्दो दबाबका बीच उनले आफ्नो कार्यदक्षता प्रमाणित गर्नुपर्नेछ।
एपीएफभित्र अहिले दुई खालका अपेक्षा देखिएका छन्—एक पक्षले अर्यालले सुरु गरेका सुधारलाई निरन्तरता दिनुपर्ने बताउँछ भने अर्को पक्षले नयाँ सोच र कडा निर्णय आवश्यक रहेको तर्क गर्छन। विशेषगरी सीमाक्षेत्रमा हुने तस्करी, मानव ओसारपसार, लागूऔषध कारोबारजस्ता मुद्दामा कडा नीति आवश्यक रहेको बताइन्छ।त्यसैगरी, संगठनभित्र पारदर्शिता, पदोन्नति प्रणाली, र आन्तरिक अनुशासनमा सुधार ल्याउनु पनि नयाँ नेतृत्वको प्राथमिकता बन्नुपर्ने देखिन्छ।नेपालको भौगोलिक अवस्था र खुला सीमाका कारण सुरक्षा चुनौतीहरू दिनानुदिन जटिल बन्दै गएका छन्। भारतसँगको खुला सीमामा हुने अवैध गतिविधि नियन्त्रण गर्नु एपीएफको मुख्य जिम्मेवारी हो।त्यसका साथै, अन्तर्राष्ट्रिय अपराध सञ्जाल, साइबर अपराध, तथा संगठित अपराधको जोखिम पनि बढिरहेको छ। यस्ता चुनौतीसँग जुध्न प्रविधि, जनशक्ति र समन्वयको आवश्यकता बढ्दै गएको छ।
विपद् व्यवस्थापनमा एपीएफको भूमिका
नेपाल प्राकृतिक विपद्को उच्च जोखिममा रहेको देश हो। बाढी, पहिरो, हिमपहिरो, भूकम्पजस्ता घटनामा एपीएफ अग्रपंक्तिमा खटिँदै आएको छ।अर्यालको कार्यकालमा यस क्षेत्रमा केही सुधार भए पनि अझै स्रोतसाधन अभाव, तालिमको आवश्यकता, र उपकरणको कमी चुनौतीका रूपमा रहेका छन्।पौडेलको नेतृत्वमा यी पक्षहरूमा कस्तो सुधार हुन्छ भन्ने चासो बढेको छ।सुरक्षा निकायको प्रभावकारी सञ्चालनका लागि राजनीतिक नेतृत्वसँगको समन्वय अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ।अघिल्ला वर्षहरूमा कहिलेकाहीँ सुरक्षा निकाय र राजनीतिक नेतृत्वबीच समन्वय अभाव देखिएको थियो। नयाँ नेतृत्वले यो पक्षलाई कसरी सन्तुलनमा राख्छ भन्ने पनि महत्वपूर्ण हुनेछ।
कुनै पनि सुरक्षा निकायको सफलताको आधार जनविश्वास हो। एपीएफले विगतमा विभिन्न कठिन परिस्थितिमा जनताको साथ पाएको छ।तर, केही घटनाले जनविश्वासमा प्रश्न उठाउने काम पनि गरेका छन्। नयाँ नेतृत्वले पारदर्शिता, उत्तरदायित्व र सेवा भावमार्फत जनविश्वास पुनः मजबुत बनाउनुपर्ने देखिन्छ।राजु अर्यालको बिदाइसँगै सशस्त्र प्रहरी बल नेपाल नयाँ अध्यायमा प्रवेश गर्दैछ। यो केवल नेतृत्व परिवर्तन होइन—यो संगठनको दिशा, प्राथमिकता र कार्यशैली पुनः परिभाषित गर्ने अवसर पनि हो।नारायणदत्त पौडेलका लागि यो समय अवसर र चुनौती दुवै हो। उनले संगठनलाई कसरी अघि बढाउँछन्, सुरक्षा चुनौतीसँग कसरी जुध्छन्, र जनविश्वास कसरी मजबुत बनाउँछन् भन्ने कुराले आगामी वर्षहरूमा एपीएफको छवि निर्धारण गर्नेछ।अब सबैको नजर नयाँ नेतृत्वतर्फ केन्द्रित भएको छ ।
