(ABC-Sanchar)
दाङ । तुलसीपुर घोराही जोड्ने फोर लेनको सडक विस्तार तथा निर्माणको कामले गति लिन नसक्दा थुप्रै यात्रुले सास्ती खेप्न बाध्य भएका हुनु । चार वर्ष पहिले सुरु भएको कामले अझैसम्म तीव्रता लिन सकेको छैन । उक्त सडकखण्डमा पछिल्लो पटक श्रेष्ठ कम्पनीका रोशन श्रेष्ठले काम गरिरहनुभएको छ उनी पेटी ठेकेदारका रुपमा आएको सातौँ ठेकेदार छन् ।
गएको वैशाखदेखि काम सुरु गर्नुभएका श्रेष्ठको काम थालेको चार महिनासम्ममा चारै प्रतिशत मात्रै प्रगति देखिएको छ । उक्त सडक चार महिनामा चार प्रतिशत मात्रै प्रगति भएको देखिएको छ । यसअघिका ठेकेदारले छ प्रतिशतमात्रै काम गरेका थिए, अहिले श्रेष्ठ आएपछि थप चार प्रतिशत काम गरेर जम्मा १० प्रतिशत काम पूरा भएको छ । यो एकदमै न्यून प्रगति भएको प्रमुख बमको भनाइ छ ।
काम गरिरहेका छन् । यसको मुख्य ठेकेदार भारतीय तथ्य इन्जिनियरिङ एण्ड इन्फ्रा प्रोजेक्ट रहेको छ । सँगै काम सुरु गरिएको चन्द्रौडा–कृष्णनगर खण्डमा मा भने ८२ प्रतिशत प्रगति भएको छ ।
कतै दुई लेन, कतै चार लेन
यो सडकखण्डको नाम लमही–घोराही–तुलसीपुर चारलेन भए पनि घोराहीको बबई खोला पुलदेखि मात्रै चार लेनको काम हुने भएपनि घोराही–तुलसीपुर चार लेन भन्ने गरिन्छ । नेपाल सरकारले जम्मा लागतको भ्याटसहितको १३ प्रतिशत रकम भुक्तानी गर्ने गरी एक्जिम बैंक भारतले ऋण सहयोग गरेपछि घोराही तुलसीपुर सडक निर्माण कार्य सुरु भएको थियो । बैंकको सर्तअनुसार भारतीय ठेकेदारले नेतृत्व गर्नुपर्ने, ५० प्रतिशत निर्माण सामग्री भारतबाटै ल्याउनुपर्ने भएकाले पनि काममा केही समस्या आउने गरेको आयोजना प्रमुख बमले बताए । खासमा घोराही–तुलसीपुर सडकखण्ड २८ दशमलव ९१ किलोमिटर स्तरवृद्धि गर्नुपर्नेमा १४ दशमलव ४६ किलोमिटर चारलेन र १३ दशमलव ७३ किलोमिटर दुईलेनको वनाउनुपर्ने ठेक्का सम्झौतामा उल्लेख छ ।
बबईखोलादेखि घोराहीसम्म छ दशमलव ५३ किलोमिटरमा दुुईलेन र घोराहीदेखि थापा चोकसम्मको चार किलोमिटरमा चार लेन, थापाचोकदेखि नारायणपुुरसम्मको तीन दशमलव पाँच किलोमिटरमा दुई लेन र नारायपुरदेखि खैरासम्मको दुई दशमलव एक किलोमिटरमा चार लेनको सडक वनाउनुपर्ने उल्लेख छ ।
त्यस्तै खैरादेखि दुधराससम्मको तीन दशमलव सात किलोमिटरमा दुई लेन र दुधरासदेखि तुलसीपुरसम्मको दुई दशमलव ३१ किलोमितरमा चार लेनको सडक वनाउनुपर्ने छ ।
सबै ठाउँमा चार लेनकै सडक वनाउनका लागि आफूहरुले पहल गरे पनि त्यसले सार्थकता पाउन सकेको छैन । भारतको पनि अनुमति लिनुपर्ने र नेपालमा पनि मन्त्रिपरिषद्को बैठकले निर्णय गर्नुपर्ने भएकाले झन्झटिलो र ५० प्रतिशत भेरियसन हुने भएकाले पनि त्यो प्रक्रिया अगाडि बढ्न नसकेको प्रमुख बलले बताए ।
उनका अनसार दुई लेन भएको स्थानमा ११ मिटर सडक चौडा गरिने र त्यसमा सात मिटर सवारी साधन चलाउनका लागि र दुवैतिर दुई/दुई मिटर यात्रु हिँड्नका लागि निर्माण फुटपाथ निर्माण गर्नुपर्ने व्यवस्था छ ।
त्यस्तै चार लेन भएको सडक २१ मिटर चौडा गर्नुपर्ने र त्यसको दुबैतिर सातसात मिटर सडक सवारी साधन गुडाउनका लागि प्रयोग गरिने र बीचमा दुई मिटरको डिभाइडर राख्नुपर्ने र दुवैतिर दुई/दुई मिटरको फुटपाथ निर्माण गर्नुपर्ने योजनामा छ । उक्त सडक मूल्य अभिवृद्धिकर (भ्याट) सहित एक करोड २१ लाख ८२ हजार तीन सय एक अमेरिकी डलर (नेपालीमा रु एक अर्ब २३ करोड) मा निर्माण हुन लागेको हो ।
सडक निर्माणमा कुनै अवरोध छैन
सडक निर्माणका लागि सबै क्षेत्रबाट सहयोग भएको छ । अलि कति विद्युत्को समस्या देखिएपछि त्योबाहेक अन्य समस्या नभएको आयोजना प्रमुख बमले बताए । उनका अनुसार त्योबाहेक अरु समस्या केही छैन । काम गर्ने इच्छा भएमा कामले तीव्रता लिन सक्छ । अहिले निर्माण कम्पनीसँग १६ हजार घनमिटर ग्राबेल स्टक छ । रुख कटान भइसकेको छ । वन कार्यालयलाई त्यो हस्तान्तरणमा भने समस्या भएको छ ।
निर्माण कम्पनीका कन्ट्रयाक्ट म्यानेजर शेखर शर्माले ठूलो प्रोजक्ट भए पनि ५० भन्दा बढी कामदार नभएको बताए । चार लेनका लागि हापुर, ग्वारखोला र सक्राम खोलाबाट सामग्री ल्याउन मिल्छ तर त्यहाँबाट ल्याउन नसकिएकाले समस्या भएको छ ।
कहाँ राखियो काटिएका रुख
उक्त सकडका लागि रुख काट्न जिल्ला वन कार्यालयले अनुमति दिएको थियो । सडक बीचमा पर्ने एकहजार दुईसय ७५ रुख काट्नुपर्ने भए पनि सात सय ९० रुख काटिसकिएको छ । बाँकी चार सय ८५ रुख काट्न बाँकी छ तर काटिएको रुख अहिलेसम्म पनि हस्तान्तरण हुन सकेको छैन ।
बाइस जनाको मृत्यु
उक्त सडक निर्माणका क्रममा रहेका खाल्डाखुल्डीका कारण दुर्घटना पनि बढेको छ । जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालयको तथ्याङ्कअनुसार २२ जनाको मृत्यु भएकोे ६५ जना घाइते भएका थिए । आर्थिक वर्ष २०७७/०७८ मा २२ दुर्घटना हुँदा दुई जनाको मृत्यु भएकोे ३५ जना घाइते भएका थिए । त्यस्तै २०७८/०७९ मा ३४ वटा दुर्घटना हुँदा १७ जनाको मृत्यु भएको र ३९ जना घाइते भएका थिए । त्यस्तै चालु आर्थिक वर्षको पछिल्लो दुई महिनामा चार जना घाइते भएका छन् ।
